نوشته‌ها

حمام شیخ بهائی

حمام شیخ بهایی اصفهان

یکی از شاهکارهای معماری کهن ایران حمام شیخ بهایی اصفهان است. حمام شیخ بهایی معروف‌ ترین حمام شهر اصفهان می باشد که توسط شیخ بهائی در دوره شاه عباس صفوی، طراحی و ساخته شده‌ است. حمامی تاریخی که میان مسجد جامع و هارونیه در بازار کهنه، نزدیک بُقعه معروف به «درب امام» واقع شده‌ است. آدرس کنونی آن نیز خیابان عبدالرازق، کوچه شیخ بهایی می باشد. این اثر در تاریخ ۲۹ تیر ۱۳۷۷ با شمارهٔ ثبت ۲۰۶۳ به‌ عنوان یکی از آثار ملی ایران به ثبت رسیده‌ است.

شیخ بهایی یکی از بزرگ ترین دانشمندان و معماران ایرانی عصر صفوی می باشد که در علوم فلسفه، منطق، هیئت و ریاضیات تبحر داشته و در میان عموم مردم به مهارت در ریاضی و معماری و مهندسی معروف بوده است. حدود ۸۸ کتاب و رساله از این دانشمند ایرانی بر جای مانده است. مزار شیخ بهایی بنا بر وصیت خودش در جوار مرقد مطهر حضرت علی بن موسی الرضا (ع) واقع می باشد .

حمام شیخ بهایی

یکی از مهم‌ترین رازهای نامکشوف حمام شیخ بهایی این بوده که گرم شدن مخزن بزرگ آن با یک شمع انجام می شده است . به گونه‌ ای که آب خزینه‌ ی آن بدون مصرف انرژی مستقیم گرم می‌شده؛ به عبارتی سیستم گرمایی این حمام از شاهکارهای مهندسی با استفاده از قوانین فیزیک و شیمی محسوب می‌شود . البته همچنان به طور قطع به راز معمای روشن بودن همیشگی شمعی که مخزن این حمام را گرم می کرده پی برده نشده است .

نظریه های مختلف در مورد حمام شیخ بهایی

در باب سوخت این گرمخانه نظرات متفاوتی ارائه شده‌ است مردم اصفهان از دیرباز عقیده داشته‌ اند که آتشخانه این گرمابه را شیخ بهائی به گونه ای ساخته که با شمعی گرم می‌ شده و در زیر پاتیل آتشخانه، فضای خالی تعبیه کرده و شمعی در آن افروخته شده است. در واقع طبق گفته آنها ، شیخ بهایی آن فضا را بسته بود و شمع تا مدّتهای زیاد همچنان می‌سوخته و آب حمام بوسیله آن شمع گرم می‌شده است.

جدی ترین نظریه در رابطه با سوخت این استفاده شده در حمام، سیستم سفالینه لوله کشی زیرزمینی است که حد فاصل آبریزگاه مسجد جامع و این حمام وجود داشته که احتمالاً با روش مکش طبیعی گازهایی چون متان و اکسیدهای گوگردی به مشعل خزینه حمام هدایت می‌ شده و به عنوان منبع گرما در مشعل می‌ سوخته و یا این که مستقیماً این گازها را از مواد زاید دفع شده در خود حمام جمع‌ آوری می‌کردنده و مورد استفاده قرار می‌ دادند. همچنین بنا بر صحبت ساکنین قدیمی محله، در پشت گرمخانه مُردابی دست‌ ساز وجود داشته که محل جمع شدن فاضلاب بوده است و می‌ توان این احتمال را داد که گاز مورد نیاز از این مُرداب دست‌ ساز تأمین می‌ شده است.

چگونه یک شمع می‌ تواند یک مخزن آب را گرم کند؟

در سالهای اخیر یکی از مخترعان مشهدی با شبیه سازی حمام شیخ بهایی احتمال دیگری را مطرح کرد. دراین طراح شبیه سازی حمام شیخ بهایی ادعا شده که منبع آب این گرمابه از طلا بوده و با توجه به این که طلا رساناترین فلز انتقال گرما است با حرارت کم انرژی زیادی تولید کرده و آب منبع گرم می‌شده است. در طرح شبیه سازی شده به علت دسترسی نداشتن به طلا از مس استفاده شده و موجب صرفه جویی ۳۰ درصدی در مصرف سوخت می‌شود. این اثر پژوهشی که به تایید انجمن مخترعان خراسان رضوی رسیده موفق به کسب دو نشان طلای سوئیس در سال ۲۰۰۶ و مدال طلای مسکو ۲۰۰۷ شده است. در واقع بنا بر این طرح ،شیخ بهایی با استفاده از طلا که رسانایی بالایی دارد و در انتقال گرما نقش موثری ایفا می‌کند منبع این حمام را ساخته و به دلیل استفاده از طلا و جلوگیری از سرقت آن، راز ساخت آن را پنهان نگه داشته است .

حمام شیخ بهائی دارای دو رخت کن می باشد. رخت کن بزرگ متعلق به مردان و رختکن کوچک متعلق به زنان است . دارای استخر و تعدادی خزینه و آب‌ انبار نیز می باشد.

بنا بر نقلی مشهور زمانی که تعدادی محقق انگلیسی در دوره صفویه می خواستند راز گرم شدن این حمام توسط شمع را بفهمند ، با دستکاری در معماری بنا باعث شدند که شمع حمام نیز با مشکل مواجه شود و از آن زمان دیگر این شمع روشن نشده است.

شیخ بهائی معماران ایرانی

معماران ایرانی

در این مقاله به برجسته ترین معماران ایرانی و آثار بجا مانده از آنها پرداخته خواهد شد. بسیاری از این معماران دارای شهره جهانی هستند و شاهکارهای بی‌نظیری از آنها به جا مانده است. در ادامه با ما همراه باشید.

در فرهنگ فارسی معین، معمار به (طراح و سازنده بنا)، (عمارت‌کننده، تعمیرکننده) معنی شده است. کلمات سنتی ( بنّا، مهندس، استاد، و عمله) نیز در مراجع معماری اسلامی استفاده می‌ شود. تعداد زیادی از محققان، کلمه معمار را به لحاظ تاریخی به عنوان آرشیتکت نمی‌ شناسند، ولی آنها معتقدند که مسئولیت‌ های آنها با هم همپو شانی گسترده دارند.

معماران ایرانی به ترتیب زمانی و دهه‌ های اسلامی تقسیم بندی می شوند. لازم به ذکر است که تعداد زیادی از بناهای باستانی ، دیدنی و جذاب در ایران ساخته شده است که متاسفانه هیچ سابقه‌ ای از نام معمار آنها وجود ندارد و تعدای از آنها نیز فقط خرابه‌ای از آنچه آنها ساخته‌ اند باقی‌ مانده است. البته ناگفته نماند که بسیاری از ساختارهایی که امروز باقی مانده احتمالاً بیش از یک معمار بر روی آنها کار کرده است.

امروزه شاهکارهای بسیار زیادی از معماری اسلامی و بعد از ظهور اسلام توسط معماران ایرانی به جای مانده است که با گذشت سالیان دراز از ساخت آنها، همچنان پابرجا بوده و مورد توجه خاص گردشگران داخلی و خارجی می باشد.

معماران ایرانی پس از اسلام

در میان معماران ایرانی برجسته و صاحب فن در دوران پس از اسلام می توان به بهاءالدین محمد بن حسین عاملی ،معروف به شیخ بهایی اشاره کرد. وی به پدر علم معماری ایران نیز معروف است که امروزه آثار بسیار بزرگ ،مشهور و منحصر به فردی از وی در جای جای ایران باقی مانده است. از جمله آثار ایشان می توان به طراحی سد در قهرود، جنوب کاشان و همچنین میدان نقش جهان ، خیابان چهارباغ، منارجنبان و حمام شیخ بهایی در اصفهان اشاره کرد که هر کدام از این بناها دارای معماری فوق العاده بوده و در برخی موارد معماری منحصر به فردی را دارا می باشند. به عنوان نمونه می توان به حمام شیخ بهایی در اصفهان اشاره کرد که دارای رمز و رموز خاصی بوده است . در رابطه با حمام شیخ بهایی و اسرار آن می توانید به مطلب «حمام شیخ بهایی» مراجعه نمایید.

میدان نقش جهان

میدان نقش جهان (اصفهان)

منارجنبان

منارجنبان (اصفهان)

در میان معماران ایرانی برجسته در قرن های پیش می توان به استاد علی اکبر اصفهانی اشاره کرد. آثار بجای مانده از ایشان و دو همکار دیگر وی، مسجد امام اصفهان ، در میدان نقش جهان می باشد.

نام و آثار برخی از اساتید معروف معماری ایران را می توانید در زیر مشاهده نمایید. البته ناگفته نماند که معماران برجسته بعد از ظهور اسلام بسیار زیاد بوده و می توانید جهت مشاهده لیست آنها اینجا ضربه بزنید

  • سید علی شاه سازنده گنبد سلطانیه در شهر زنجان از میراث جهانی یونسکو
  • ابراهیم بن استاد اسماعیل بنا اصفهانی: مسئول مسجد جامع اصفهان
  • محمد حسین المهندس البنا دامغانی: سازنده برج کاشانه بسطام
  • قوام الدین شیرازی: سازنده مسجد گوهرشاد مشهد
  • محمد رضا بن استاد حسین بنا اصفهانی: سازنده مسجد شیخ لطف‌ الله در اصفهان
  • محمد علی بن استاد علی بیک البناء اصفهانی: سازنده مسجد حکیم اصفهان
مسجد گوهرشاد

مسجد گوهر شاد (مشهد)

معماران برجسته معاصر ایران

در میان خیل زیاد معماران ایرانی قرن معاصر می توانیم به محمدکریم پیرنیا اشاره نماییم که از ایشان به عنوان (پدر معماری سنتی ایران) یاد می شود. جهت مشاهده آثار و زندگی نامه پدر معماری سنتی ایران می توانید اینجا کلیک کنید.

معماران ایرانی برجسته و صاحب فنی نیز در دوره فعلی وجود دارند که شاهکارهای بزرگی از خود به جای گذارده اند که در زیر به برخی از آنها اشاره می شود :

  • هوشنگ سیحون: آرامگاه ابن سینا، آرامگاه نادرشاه (مشهد)، آرامگاه باباطاهر (همدان)
  • داریوش بوربور: آثار شامل بازار رضا و موزه‌های آستان قدس رضوی در مشهد
  • حسین امانت: آثار شامل برج آزادی در تهران و دانشگاه صنعتی شریف
  • عبدالعزیز فرمانفرمائیان: مسجد دانشگاه تهران و دانشکده فنی دانشگاه تهران، همچنبن مجموعه ورزشی آزادی و کاخ نیاوران
  • حیدر غیایی: مجلس شورای اسلامی ایران
  • هادی میرمیران: برنده بسیاری از مسابقات بزرگ معماری و موفق به کسب مدال افتخار در هنر بعد از انقلاب
آرامگاه ابن سینا - معماران ایرانی

آرامگاه ابن سینا

آرامگاه نادرشاه

آرامگاه نادرشاه

آرامگاه باباطاهر - معماران ایرانی

آرامگاه باباطاهر (همدان)

برج آزادی تهران

برج آزادی تهران

البته ناگفته نماند که تعداد معماران ایرانی معاصر بسیار بیش از اسامی نام برده است که پیشنهاد می کنیم جهت مشاهده اسامی معماران معاصر ایران و آثار به جای مانده از آنها اینجا ضربه بزنید.