حمام شیخ بهائی

حمام شیخ بهایی اصفهان

یکی از شاهکارهای معماری کهن ایران حمام شیخ بهایی اصفهان است. حمام شیخ بهایی معروف‌ ترین حمام شهر اصفهان می باشد که توسط شیخ بهائی در دوره شاه عباس صفوی، طراحی و ساخته شده‌ است. حمامی تاریخی که میان مسجد جامع و هارونیه در بازار کهنه، نزدیک بُقعه معروف به «درب امام» واقع شده‌ است. آدرس کنونی آن نیز خیابان عبدالرازق، کوچه شیخ بهایی می باشد. این اثر در تاریخ ۲۹ تیر ۱۳۷۷ با شمارهٔ ثبت ۲۰۶۳ به‌ عنوان یکی از آثار ملی ایران به ثبت رسیده‌ است.

شیخ بهایی یکی از بزرگ ترین دانشمندان و معماران ایرانی عصر صفوی می باشد که در علوم فلسفه، منطق، هیئت و ریاضیات تبحر داشته و در میان عموم مردم به مهارت در ریاضی و معماری و مهندسی معروف بوده است. حدود ۸۸ کتاب و رساله از این دانشمند ایرانی بر جای مانده است. مزار شیخ بهایی بنا بر وصیت خودش در جوار مرقد مطهر حضرت علی بن موسی الرضا (ع) واقع می باشد .

حمام شیخ بهایی

یکی از مهم‌ترین رازهای نامکشوف حمام شیخ بهایی این بوده که گرم شدن مخزن بزرگ آن با یک شمع انجام می شده است . به گونه‌ ای که آب خزینه‌ ی آن بدون مصرف انرژی مستقیم گرم می‌شده؛ به عبارتی سیستم گرمایی این حمام از شاهکارهای مهندسی با استفاده از قوانین فیزیک و شیمی محسوب می‌شود . البته همچنان به طور قطع به راز معمای روشن بودن همیشگی شمعی که مخزن این حمام را گرم می کرده پی برده نشده است .

نظریه های مختلف در مورد حمام شیخ بهایی

در باب سوخت این گرمخانه نظرات متفاوتی ارائه شده‌ است مردم اصفهان از دیرباز عقیده داشته‌ اند که آتشخانه این گرمابه را شیخ بهائی به گونه ای ساخته که با شمعی گرم می‌ شده و در زیر پاتیل آتشخانه، فضای خالی تعبیه کرده و شمعی در آن افروخته شده است. در واقع طبق گفته آنها ، شیخ بهایی آن فضا را بسته بود و شمع تا مدّتهای زیاد همچنان می‌سوخته و آب حمام بوسیله آن شمع گرم می‌شده است.

جدی ترین نظریه در رابطه با سوخت این استفاده شده در حمام، سیستم سفالینه لوله کشی زیرزمینی است که حد فاصل آبریزگاه مسجد جامع و این حمام وجود داشته که احتمالاً با روش مکش طبیعی گازهایی چون متان و اکسیدهای گوگردی به مشعل خزینه حمام هدایت می‌ شده و به عنوان منبع گرما در مشعل می‌ سوخته و یا این که مستقیماً این گازها را از مواد زاید دفع شده در خود حمام جمع‌ آوری می‌کردنده و مورد استفاده قرار می‌ دادند. همچنین بنا بر صحبت ساکنین قدیمی محله، در پشت گرمخانه مُردابی دست‌ ساز وجود داشته که محل جمع شدن فاضلاب بوده است و می‌ توان این احتمال را داد که گاز مورد نیاز از این مُرداب دست‌ ساز تأمین می‌ شده است.

چگونه یک شمع می‌ تواند یک مخزن آب را گرم کند؟

در سالهای اخیر یکی از مخترعان مشهدی با شبیه سازی حمام شیخ بهایی احتمال دیگری را مطرح کرد. دراین طراح شبیه سازی حمام شیخ بهایی ادعا شده که منبع آب این گرمابه از طلا بوده و با توجه به این که طلا رساناترین فلز انتقال گرما است با حرارت کم انرژی زیادی تولید کرده و آب منبع گرم می‌شده است. در طرح شبیه سازی شده به علت دسترسی نداشتن به طلا از مس استفاده شده و موجب صرفه جویی ۳۰ درصدی در مصرف سوخت می‌شود. این اثر پژوهشی که به تایید انجمن مخترعان خراسان رضوی رسیده موفق به کسب دو نشان طلای سوئیس در سال ۲۰۰۶ و مدال طلای مسکو ۲۰۰۷ شده است. در واقع بنا بر این طرح ،شیخ بهایی با استفاده از طلا که رسانایی بالایی دارد و در انتقال گرما نقش موثری ایفا می‌کند منبع این حمام را ساخته و به دلیل استفاده از طلا و جلوگیری از سرقت آن، راز ساخت آن را پنهان نگه داشته است .

حمام شیخ بهائی دارای دو رخت کن می باشد. رخت کن بزرگ متعلق به مردان و رختکن کوچک متعلق به زنان است . دارای استخر و تعدادی خزینه و آب‌ انبار نیز می باشد.

بنا بر نقلی مشهور زمانی که تعدادی محقق انگلیسی در دوره صفویه می خواستند راز گرم شدن این حمام توسط شمع را بفهمند ، با دستکاری در معماری بنا باعث شدند که شمع حمام نیز با مشکل مواجه شود و از آن زمان دیگر این شمع روشن نشده است.

0 پاسخ

پاسخ دهید

میخواهید به بحث بپیوندید؟
مشارکت رایگان.

دیدگاهتان را بنویسید

نشانی ایمیل شما منتشر نخواهد شد.

12 + 11 =